• Berichtcategorie:Gezondheid

Als we het hebben over zonlicht en gezondheid, dan denken de meeste mensen als eerste aan vitamine D, een verbeterde gemoedstoestand en een verhoogd risico op huidkanker. Wat er op dit moment bewezen is over de gezondheidseffecten van zonlicht, ligt echter een stuk genuanceerder. In dit artikel leg ik het uit.

Vitamine D

Je maakt genoeg vitamine D aan uit zonlicht wanneer je 15 minuten (lichte huidskleur) tot 30 minuten (donkere huidskleur) in de middagzon bent, in maart t/m oktober. Op andere dagen is het verstandig om een supplement van 50 mcg te nemen. De maximale hoeveelheid die je van vitamine D mag suppleren is 100 mcg (1, 2).

Een 25 (OH)D serumconcentratie (ofwel voldoende vitamine D in je bloed) wordt geassocieerd met veel gezondheidsvoordelen, waaronder een lagere kans op bepaalde soorten kanker, hart- en vaatziekten, Alzheimer, autisme, MS, metabool syndroom, astma, diabetes type 1 en myopie, en een verbeterde weerstand (1, 3). Het is echter de vraag of vitamine D ook de directe oorzaak van deze gezondheidsvoordelen is.

Gezondheidsvoordelen van zonlicht

Het grootste deel van het huidige onderzoek naar de gezondheidseffecten van zonlicht is gefocust op de gevaren hiervan. Op basis hiervan wordt al lange tijd sterk aangeraden om zonlicht te mijden en te smeren met zonnebrand. Er wordt echter steeds meer onderzoek gepubliceerd over de gezondheidsvoordelen van zonlicht (3, 4).

Mensen met voldoende vitamine D hebben een lagere overlijdenskans, o.a. door een lagere kans op de eerdergenoemde aandoeningen. We hebben het over 340,000 sterfgevallen in de Verenigde Staten en 480,000 in Europa die gerelateerd worden aan een te lage vitamine D concentratie. Met vitamine D suppletie wordt echter, tegen de verwachtingen in, niet diezelfde gezondheidsvoordelen bereikt (5). Dit suggereert dat vitamine D niet de oorzaak van die voordelen is, maar dat zowel de gezondheidsvoordelen als een hoge vitamine D concentratie, het gevolg zijn van blootstelling aan zonlicht. Zonlicht veroorzaakt naast vitamine D ook de aanmaak van stikstofoxide, een stof die o.a. helpt de bloeddruk onder controle te houden, wat hiervoor een mogelijke verklaring is (3).

Huidkanker

Er zijn verschillende soorten huidkanker. Basale celkanker en plaveiselcelkanker komen het meeste voor. Melanoom is het meest invasief en gevaarlijk en veroorzaakt de meeste sterfgevallen (3).

Verbranden door de zon en niet-regelmatige blootstelling aan zon verhoogt de kans op alle soorten huidkanker. Mensen met een lichte huidskleur hebben hierop het grootste risico (6, 7). Regelmatige, werkgerelateerde blootstelling aan de zon verhoogt waarschijnlijk de kans op basale celkanker en plaveiselcelkanker, al is deze verhoogde kans in veel onderzoeken niet significant (7). De kans op melanoom wordt niet significant verhoogd, of zelfs significant verlaagd door regelmatige, werkgerelateerde blootstelling aan zonlicht (6, 8, 9).

Zonnebrand

Aangenomen wordt dat zonnebrand beschermt tegen huidkanker, maar het is onduidelijk of dit klopt, omdat onderzoek verschillende resultaten laat zien (10, 11). Tegen de verwachtingen in laat een grote systematische review uit 2018 zien dat er geen significant verband is tussen gebruik van zonnebrand en een verlaagde kans op huidkanker, zowel melanoom als andere soorten (10).

Wel wordt gebruik van zonnebrand in verband gebracht met een langere, niet-regelmatige blootstelling aan zonlicht, wanneer mensen zich expres blootstellen aan de zon. Met andere woorden, mensen blijven ’s zomers langer in de zon liggen omdat ze zich hebben ingesmeerd. Op basis van eerder aangehaald onderzoek is dit dus juist niet verstandig. Verder blijkt dat gebruik van zonnebrand de kans op huidkanker ook niet verhoogt (12). Of zonnebrand vitamine D opname blokkeert is nog onzeker: uit experimenteel onderzoek blijkt van wel, uit observationeel onderzoek blijkt van niet (13).

Oogbescherming

Blootstelling van de ogen aan zonlicht veroorzaakt staar, bindvliesontsteking, pterygium, netvliesslijtage en mogelijk conjunctiva- en oogkanker. Hoewel staar een veelvoorkomende oorzaak van blindheid is, geeft de soort staar die wordt veroorzaakt door blootstelling aan zonlicht het minste risico op blindheid van de verschillende soorten staar (3).

In het voorkomen van deze aandoeningen spelen natuurlijk, net als bij het voorkomen van alle andere aandoeningen die eerder genoemd zijn, ook voeding en andere leefstijlfactoren (zoals roken, alcoholgebruik en stress) een grote rol. Een plantaardig voedingspatroon geeft een lager risico op o.a. staar, bepaalde soorten kanker, hart en vaatziekten en diabetes type 2 (14, 15).

Adviezen

Wat kun je het beste doen op basis van deze kennis?

  • Ga meer naar buiten gedurende de maanden waarin de zon minder sterk is.
  • Stel je huid in de maanden waarin de zon het sterkst is, stapsgewijs bloot aan de zon met 5-30 minuten per dag, afhankelijk van je huidskleur. Gebruik zonnecrème als je langer in de zon gaat en het risico loopt dat je verbrandt.
  • Voorkom verbranding en wees vooral voorzichtig als je op vakantie bent in een land met een veel lagere breedtegraad dan Nederland.
  • Bescherm je ogen door ze te sluiten (tijdens het zonnebaden) of een zonnebril of lenzen te dragen die UVR filteren, wanneer je lange tijd in de felle zon bent.  
  • Doe liever niet aan langdurig zonnebaden. Gebruik een parasol op het strand en zoek andere leuke activiteiten om ’s zomers buiten te doen, waarbij je minder wordt blootgesteld aan zonlicht.
  • Gebruik zonnebrand niet als manier om langer in de zon te kunnen blijven.
  • Neem van september t/m april een vitamine D supplement van 50 mcg. Ben je veganist? Let op: niet alle vitamine D supplementen zijn veganistisch.
  • Eet meer onbewerkte, plantaardige voeding zoals groenten, fruit, volkoren granen, peulvruchten, noten en zaden.

Wil je meer leren?

De informatie uit dit artikel komt uit mijn cursus over plantaardige voeding die binnenkort gelanceerd wordt. In deze cursus leer je over alle aspecten van volwaardige plantaardige voeding en een gezonde leefstijl. Wil je op de hoogte blijven van de lancering en korting op de cursus? Schrijf je dan hier in voor mijn nieuwsbrief.


  1. Pludowski, P., Holick, M. F., Grant, W. B., Konstantynowicz, J., Mascarenhas, M. R., Haq, A., … Wimalawansa, S. J. (2018). Vitamin D supplementation guidelines. The Journal of steroid biochemistry and molecular biology, 175, 125-135. https://doi.org/10.1016/j.jsbmb.2017.01.021
  2. Bouillon, R. (2017). Comparative analysis of nutritional guidelines for vitamin D. Nature Reviews Endocrinology, 13(8), 466. https://doi.org/10.1038/nrendo.2017.31
  3. Alfredsson, L., Armstrong, B. K., Butterfield, D. A., Chowdhury, R., de Gruijl, F. R., Feelisch, M., Garland, C. F., Hart, P. H., Hoel, D. G., Jacobsen, R., Lindqvist, P. G., Llewellyn, D. J., Tiemeier, H., Weller, R. B., & Young, A. R. (2020). Insufficient Sun Exposure Has Become a Real Public Health Problem. International journal of environmental research and public health, 17(14), 5014. https://doi.org/10.3390/ijerph17145014
  4. Lucas R. M., Yazar S., Young A. R., Norval M., de Gruijl F. R., Takizawa Y., Rhodes L. E., Sinclair C. A., Neale R. E. (2019). Human health in relation to exposure to solar ultraviolet radiation under changing stratospheric ozone and climate. Photochemical & Photobiological Sciences, 18, 641–680. https://doi.org/10.1039/C8PP90060D
  5. Chowdhury, R., Kunutsor, S., Vitezova, A., Oliver-Williams, C., Chowdhury, S., Kiefte-de-Jong, J. C., Khan, H., Baena, C. P., Prabhakaran, D., Hoshen, M. B., Feldman, B. S., Pan, A., Johnson, L., Crowe, F., Hu, F. B., & Franco, O. H. (2014). Vitamin D and risk of cause specific death: systematic review and meta-analysis of observational cohort and randomised intervention studies. BMJ (Clinical research ed.)348, g1903. https://doi.org/10.1136/bmj.g1903
  6. Elwood, J. M., & Jopson, J. (1997). Melanoma and sun exposure: an overview of published studies. International journal of cancer73(2), 198–203. https://doi.org/10.1002/(sici)1097-0215(19971009)73:2<198::aid-ijc6>3.0.co;2-r
  7. Loney, T., Paulo, M. S., Modenese, A., Gobba, F., Tenkate, T., Whiteman, D. C., Green, A. C., & John, S. M. (2021). Global evidence on occupational sun exposure and keratinocyte cancers: a systematic review. The British journal of dermatology184(2), 208–218. https://doi.org/10.1111/bjd.19152
  8. Nayman, T., Bostan, C., Logan, P., & Burnier, M. N., Jr (2017). Uveal Melanoma Risk Factors: A Systematic Review of Meta-Analyses. Current eye research42(8), 1085–1093. https://doi.org/10.1080/02713683.2017.1297997
  9. Jiang, A. J., Rambhatla, P. V., & Eide, M. J. (2015). Socioeconomic and lifestyle factors and melanoma: a systematic review. The British journal of dermatology172(4), 885–915. https://doi.org/10.1111/bjd.13500
  10. Saes da Silva, E., Tavares, R., da Silva Paulitsch, F., & Zhang, L. (2018). Use of sunscreen and risk of melanoma and non-melanoma skin cancer: a systematic review and meta-analysis. European Journal of Dermatology, 28(2), 186-201. https://doi.org/10.1684/ejd.2018.3251
  11. Perugini, P., Bonetti, M., Cozzi, A. C., & Colombo, G. L. (2019). Topical sunscreen application preventing skin cancer: Systematic review. Cosmetics, 6(3), 42. https://doi.org/10.3390/cosmetics6030042
  12. Autier, P., Boniol, M., & Doré, J. F. (2007). Sunscreen use and increased duration of intentional sun exposure: still a burning issue. International journal of cancer121(1), 1–5. https://doi.org/10.1002/ijc.22745
  13. Neale, R. E., Khan, S. R., Lucas, R. M., Waterhouse, M., Whiteman, D. C., & Olsen, C. M. (2019). The effect of sunscreen on vitamin D: a review. The British journal of dermatology181(5), 907–915. https://doi.org/10.1111/bjd.17980
  14. Appleby, P. N., & Key, T. J. (2016). The long-term health of vegetarians and vegans. The Proceedings of the Nutrition Society75(3), 287–293. https://doi.org/10.1017/S0029665115004334
  15. Melina, V., Craig, W., & Levin, S. (2016). Position of the Academy of Nutrition and Dietetics: Vegetarian Diets. Journal of the Academy of Nutrition and Dietetics116(12), 1970–1980. https://doi.org/10.1016/j.jand.2016.09.025